Khu lăng mộ bằng đá của cụ Hoàng Cao Khải, nằm ngay giữa lòng thủ đô Hà Nội, một trong những di tích lớn nhất nhì tại Việt Nam dường như đã bị lãng quên.

Tuy lăng mộ Hoàng Cao Khải không thể sánh được với những công trình cổ như lăng tẩm nhà Lê, Nguyễn nhưng đây lại được đánh giá là một khu lăng mộ có nhiều nét đặc sắc thế về đá. Với những nét đặc sắc về di tích, ngày 25/11/1945 đích thân chủ Chủ tịch Hồ Chí Minh đã duyệt giữ nguyên hiện trạng di tích trong sắc lệnh bảo vệ di tích cổ xưa nhưng cho đến nay khu di tích này đã dần bị rôi vào quên lãng.

Do nhiều địa chỉ làm lăng mộ đá uy tín xuất hiện trên cả nước, với nhiều mẫu sản phẩm mới cũng như do cuộc sống bận rộn đã dần làm chúng ta quyên đi những dấu ấn lịch sử mang giá trị văn hóa.

Lăng mộ Hoàng Cao Khải được Bộ Văn Hóa Du lịch đánh giá: Đây là chứng tích duy nhất tại nước ta về một quần thể các công trình lăng tẩm, dinh thự của một phó vương. Khu quần thể lăng mộ của phó vương Hoàng Cao Khải nằm rải rác trên một mặt phẳng với tổng diện tích lên đến 17ha về phía Tây gò Đống Đa, cách đường Tây Sơn 200m. Hiện nay, những chứng tích chỉ còn rõ ràng nhất là khu lăng mộ Hoàng Cao Khải thượng tại ngõ 252, phố Tây Sơn, phường Trung Liệt, quận Đống Đa, TP.Hà Nội.

Khu lăng mộ bằng đá Hoàng Cao Khải được xây dựng vào năm 1893 bởi tổng đốc Hoàng Cao Khải (1850 - 1933). Ông là một vị đại thần, một nhà văn học, sử học uyên bác dưới triều vua Thành Thái. Được xây toàn bộ trên chất liệu đá cẩm thạch trắng, với thiết kế theo kiểu chữ “Đinh”, chiều cao là 6m. Với nhiều chi tiết điêu khắc tinh xảo, ắt hẳn trước đây việc xây lăng mộ này vô cùng tỉ mỉ, chi tiết.

Thế nhưng đến bay giờ dường như chúng ta không hề quan tâm đến những di tích đó, một trong những thời kỳ tạo nên thời đại hiện nay chúng ta được hưởng. Hiện nay khi đến đây chúng tôi chỉ còn thấy khu lăng mộ đá biến thành trụ sử tuần tra của cụm dân cư số 9 thuộc công an phường Trung Liệt, không những thế diện tích còn lại của khuôn viên biến thánh bãi đỗ xe, để đồ của dân chợ cóc. Những vị quan quân thì bị chôn dưới phần bê tông tôn của dân xung quanh, gương mặt uy nghi đã trở nên nham nhở không còn nhìn rõ nữa.

 

Những điều đó thật đáng buốn cho một quần thể di tích lẽ ra đáng được bảo vệ thì lại dần bị lãng quên theo thời gian.