Từ những người trong hội làng nghề cho đến những người nghệ nhân có tuổi cao nhất trong làng nghề, khi được chúng tôi tìm đến hỏi thì cũng không hề biết chắc được câu trả lời của mình. Những nghệ nhân coa tuổi chỉ nói cho chúng tôi một con số trong khoảng. Họ nói rằng, nghề đá tại đây đã có khoảng từ 400 năm trước. Và học cũng chia sẻ thêm rằng những sản phẩm nổi tiếng, cũng như những sản phẩm đầu tiên mà họ chế tác không phải là những mẫu mộ đá đẹp cũng không phải những sản phẩm tinh luyện như hiện nay bạn nhìn thấy. Đơn thuần chúng chỉ là những chiếc cối đá đủ loại với nhiều kích thước khác nhau và một số các sản phẩm trong đền chùa như cột đá với nhiều kiểu dáng và kích thước khác nhau. Thời kỳ hoàng kim của những sản phẩm đá lên ngôi, những nghệ nhân được nhiều nơi mời gọi đến thực hiện chế tác cho họ.

Biến cố thăng trầm tại làng nghề đá

Nhưng rồi luôn có những biến động xảy ra, những thăng trầm cùng với sự phát triển của xã hội những nghệ nhân. Những sản phẩm như cối đá đã không còn được lựa chọn vì những chiếc máy xay đã được ra đời và đó chính là khi những sản phẩm cối đá của chúng tôi đi xuống từ đó. Nghề đá bắt đầu có dấu hiệu suy thoái. Cùng vì mưu sinh những nghệ nhân dù là những người có tay nghề cao cũng dần dần bỏ nghề để tìm kế mưu sinh cho gia đình.

Rồi cho đến tận 40 năm trở lại đây, khi những nghệ nhân bắt đầy chế tạo ra những sản phẩm lăng mộ bằng đá đó, tìm ra hướng sản xuất mới đồng thời là những công nghệ chế tác mới, rồi từ những sản phẩm truyền thồng ấy cho đến nay đã tạo nên một làng nghề vững mạnh, phát triển cho đến tận ngày nay.

Cứ thế cho đến tận ngày nay có đến tận 500 hộ gia đình đá quay lại chế tác nghề truyền thống mà ông cha đã để lại cho những thế hệ mai sau. Và cho đến tận ngày nay những nghệ nhân ấy vẫn luôn cố gắng thực hiện và duy trì ghề truyền thống của ông cha đã để lại.

Gây dựng lại nghề truyền thống của ông cha đã để lại, nhờ có những nghệ nhân giàu nhiệt huyết cũng như giàu tình thành truyền thống do ông cha để lại. Và chính những sản phẩm lăng mộ đá và sản phẩm tinh luyện tâm linh đã giúp những nghệ nhân thực hiện nên những điều ấy.

Những thăng trầm vừa là khó khăn đối với những nghệ nhân khi giữa gìn nghề của ông cha cũng như là động lực và là cơ hội để những nghệ nhân khẳng định lại bản thân của mình và chứng tỏ những sản phẩm truyền thống của chính mình. Nghề ông cha đã cất công xây dựng.